Parafia Rzymskokatolicka  Opatrzności Bożej w Warszawie na Ochocie 
  • Facebook Social Icon

ul. Karola Dickensa 5

02-107 Warszawa

 

 

 

 

 

 

 

Słowo kard. Stefana Wyszyńskiego, prymasa Polski, wygłoszone z okazji konsekracji kościoła Opatrzności Bożej

 

Księże Biskupie - przewodniczący Liturgii Ołtarza,

Drodzy Kapłani,

Umiłowany Księże Proboszczu,

Drodzy jego Współpracownicy,

Drogi Ludu Boży!

 

 

Pamiętam chwilę, gdy kładliśmy kamień węgielny pod tę świątynię. Postanowiliśmy wtedy, że będzie ona nosiła miano “Opatrzności Bożej”. Pragnąłbym dzisiaj usprawiedliwić zmianę, której wtedy dokonaliśmy, a która dzisiaj urzeczywistnia się w akcie konsekracji świątyni ofiarowanej przez Wspólnotę parafialną Bogu w Trójcy Świętej Jedynemu.

 

Niespełnione Śluby Narodu

 

Dlaczego kościół ten ma być pod wezwaniem Opatrzności Bożej? Wyjaśniając, pragnąłbym przypomnieć najpierw zdarzenie sprzed blisko dwustu lat. Oto na zakończenie Sejmu Czteroletniego w dniu 3 maja 1791, Naród podjął postanowienie wybudowania w Stolicy świątyni, jako wotum wdzięczności za przywrócony ład i pokój w Ojczyźnie, za budzącą się nadzieję na lepsze życie… Przyrzeczenie to jednak nie zostało wykonane.

 

Pragnąłbym przypomnieć znamienny tekst uchwały Sejmu w tej sprawie. Sejm Czteroletni, jak wiemy z historii, był zapowiedzią nadziei na lepszą przyszłość na zachowanie wolności, pomimo dokonanego już pierwszego rozbioru ogromnego terytorium Polski, liczącej przed pierwszym rozbiorem przeszło milion trzysta tysięcy kilometrów kwadratowych, a więc cztery razy więcej niż Polska dzisiejsza. Po obradach Sejmu Czteroletniego wstąpiła w serca Polaków nadzieja, że jednak Naród umie się rządzić, że sobie poradzi i zachowa samodzielność. Pamiętamy, że w tym czasie w całej niemal Europie nie było państwa, w którym panowałby spokój i ład. Wszędzie był zamęt i nieład rodzącego się nowego życia i nowych form ustrojowych. Tym zmianom i zamętowi podlegała również i nasza Ojczyzna. Lecz położenie jej było gorsze: miała bowiem na granicy swoich terytoriów mocarstwa nieprzyjazne naszej niezależności i wolności. Zmobilizowane siły Narodu okazały wtedy zdolność Polski do życia i samoistnienia. Dały temu wyraz w bardzo nowoczesnej Konstytucji i reformie szkolnictwa, przeprowadzonej przez słynną Komisję Edukacji Narodowej, pierwsze Ministerstwo Szkolnictwa w Europie.

Takich znaków ku lepszemu było więcej. Naród miał więc prawo do życia, do istnienia, do samodzielności i wolności. Niestety, drogi dziejowe poprowadziły nas innymi szlakami.

            Pozwólcie, że przytoczę tutaj Deklarację Stanów Zgromadzonych chwaloną po przyjęciu Ustawy Rządowej w dniu 3 maja 1791 roku. Czytamy w niej co następuje:

            “...Wyznaczenie nabożeństwa w jednym dniu po wszystkich w całym kraju kościołach, to jest dnia 8 miesiąca maja roku bieżącego, na podziękowanie Bogu za zdarzoną chwilę pomyślną wydobycia Polski spod przemocy obcej i nieładu domowego, za przywrócenie rządu, który najskuteczniej wolność naszą prawdziwą i całość Polski zabezpieczyć może, za postawienie tym sposobem Ojczyzny naszej na stopniu, mogącym prawdziwą w oczach Europy zyskać jej konsyderację, przewielebnym biskupom zalecamy, naznaczając dzień świętego Stanisława, Biskupa Męczennika, patrona Korony Polskiej, za uroczysty w roku, który my i potomkowie nasi obchodzić będziemy, za dzień poświęcony Najwyższej Opatrzności, po którym Ojczyzna śmiało i bezpiecznie, po tylu nieszczęściach odetchnąć może. Chcemy oraz, aby duchowieństwo tak świeckie jako i zakonne, w naukach chrześcijańskich, które prawowiernemu winne ludowi, nie przestawało zachęcać wszystkich do podobnych Bogu dziękczynień; aby zaś potomne wieki tym silniej czuć mogły, iż dzieło tak pożądane, mimo największych trudności i przeszkody za pomocą Najwyższego losami narodów Rządcy do skutku przywodząc, nie utraciliśmy tej szczęśliwej dla ocalenia narodu pory, uchwalamy, aby na tę pamiątkę kościół ex voto wszystkich stanów był wystawiony; Najwyższej Opatrzności poświęcony…”

            Tyle mówi deklaracja Stanów Zgromadzonych na Sejmie w dniu 3 maja 1791 roku. Wyznaczono też na rok następny położenie kamienia węgielnego pod nowy kościół, co miało mieć miejsce w Ujazdowie. Już wtedy zaczęto kłaść pierwsze zręby pod budowę kościoła. W rok później, gdy wyznaczono czas na “dopełnienie wotum założenia kościoła Opatrzności Boskiej” na Sejmie, który odbywał się w kościele Świętego Krzyża na Krakowskim Przedmieściu, postanowiono:

            “My król, wraz z sejmującymi stanami… na dniu rzeczonym 3 maja przeznaczamy, w którym to dniu chcąc najpowinniejsze Bogu Zastępów złożyć podziękowanie, za wydźwignienie z ucisku i nieszczęść narodu polskiego i postanowienie w stopniu niepodległości, przyrzeczone wotum dopełniamy, przez założenie pierwszego kamienia na kościół Najwyższej Opatrzności. Do której to uroczystości miejsce dogodne przeznaczamy, a wielmożni marszałkowie narodowi potrzebny obrządek przepiszą.” (17.3.1792)

            Wyjątki tych tekstów cytuję z Volumina Legum tom IX (wyd. rok 1971-1972). Niestety, Najmilsi jak wiemy, nie doszło wtedy do wybudowania kościoła Opatrzności. Historyczne przyczyny są znane. Jakby zapowiedzią przyszłej doli Narodu była straszliwa burza, która zerwała się, gdy król i wszystkie stany, po zakończeniu Sejmu w kościele Świętego Krzyża, pieszo podążał do Ujazdowa, dzisiejszego Ogrodu Botanicznego, aby złożyć tam kamień węgielny. Ogromna ulewa towarzyszyła im w całej drodze. Jednak król nie ustąpił i cały Sejm, wszyscy wytrwale i spokojnie podążali na miejsce ceremonii, chociaż ulice Stolicy zalewane były potokami deszczu i zasypywane kurzawą piasku. I kamień węgielny został położony. Był to rok 1792.

            Wiemy, co było dalej. Na Polskę zwaliły się wielkie niedole. Powstaje pytanie, dlaczego? Dlaczego, pomimo tak wspaniałego aktu, pomimo dobrej woli i żywej wiary ówczesnego Sejmu, króla i zgromadzonych stanów nie doszło wtedy do wybudowania świątyni? Dlaczego na Polskę spadły nowe nieszczęścia, które sprawiły, że o budowie świątyni Opatrzności w Warszawie zaczął myśleć dopiero Sejm Konstytucyjny w roku 1921?

Jak wiemy, wtedy również przyrzeczone wotum nie zostało wykonane. Może dlatego, że Dobry Bóg oczekiwał nie tylko ślubów Narodu, ale jego duchowego przeobrażenia, przepracowania jego moralności. Lecz łatwe to nie było.

            Wiemy jak trudne były czasy Księstwa Warszawskiego, jak zmagano się, aby utrzymać przynajmniej odrobinę wolności . Jak bardzo zabiegał o to książe Józef Poniatowski, któremu Warszawa postawiła pomnik i słusznie, ponieważ był on jedynym reprezentantem narodowej woli niepodległości.

            Ale Bóg nieraz mówi do nas: Zostaw twój dar, który składasz przy ołtarzu, a idź i na przód pojednaj się z bratem twoim. A gdy pojednasz się z bratem twoim, wtedy wrócisz i dar twój ofiarujesz. - Sejm Czteroletni złożył Bogu wotum, ale w Narodzie nadal istniały nieporozumienia, kłótnie, spory i walki. Frakcje polityczne zwalczały się wzajemnie, niektóre z nich uprawiały zdradę z ościennymi mocarstwami na szkodę Ojczyzny; w życiu narodowym i rodzinnym szerzyła się rozwiązłość i przekupstwo. Pomimo że Naród podrywał się - przez swoje śluby - do innego, lepszego, bardziej religijnego, bardziej chrześcijańskiego życia, nadal jednak brały górę nasze wady narodowe. Trzeba więc było - możemy przypuszczać - strasznych lat upokorzeń Narodu i potrójnej niewoli, aby doszło wreszcie do zrozumienia, do świadomości, jak wielka na wszystkich spoczywa odpowiedzialność za Naród i jego kulturę, za Kościół, Ewangelię i Krzyż, za styl chrześcijański w rodzinach, za poszanowanie więzi małżeńskiej, za przezwyciężanie zła i grzechu, które wtrącały Naród w większą jeszcze niewolę, aniżeli polityczna. Trzeba więc było poczekać.

            Gdy w roku 1921, po uchwale Sejmu Konstytucyjnego, postanowiono ślub wybudowania świątyni Opatrzności Boskiej w Warszawie, Sejm Konstytucyjny wyznaczył nawet pewne sumy na ten cel. Powstał Komitet budowlany pod zwierzchnictwem Kardynała Aleksandra Kakowskiego oraz specjalna federacja wypełnienia ślubów Narodu, wszystko to było nawiązaniem do dobrej woli Narodu, który po Sejmie Czteroletnim chciał okazać Bogu swą wdzięczność.

            Trudno się bawić w dociekania historiozoficzne, ale może i wtedy za mało jeszcze było cierpień i trudów. Starsi pamiętają, jak długo szukano miejsca na budowę świątyni Opatrzności w Warszawie; właściwie nie było tego miejsca. Przewidziano Plac Mokotowski. Wybitny profesor Bohdan Pniewski opracował jeszcze jeden projekt budowy świątyni Opatrzności Bożej, projekt wspaniały, bardzo kosztowny, ale iście pomnikowy. I ten projekt nie został urzeczywistniony. Nie było miejsca, nie było pieniędzy.

            Później przyszły czasy męczeńskie dla Stolicy. Legła w gruzach. I wówczas zrobiło się dużo miejsca. Ale Naród był biedny, zniszczony, trzeba było myśleć o innych sprawach, pierwszej potrzeby. I znowu budowa świątyni Opatrzności stanęła na ostatnim planie.

            W takiej sytuacji my, spadkobiercy woli Narodu, który nie zdołał wypełnić ślubów dwóch Sejmów, postanowiliśmy, chociaż w tej formie - może ktoś powiedzieć: zastępczej - wypełnić śluby Sejmu Czteroletniego i pierwszego Sejmu Konstytucyjnego Polski, zwołanego po odzyskaniu niepodległości.

            Powiadam: może to jest forma zastępcza.Ale gdy w tej chwili mówię do Was, Dzieci Boże, przypomina mi się zdarzenie, które miało miejsce w Świątyni Jerozolimskiej. Jezus obserwował ludzi, jak przychodząc do świątyni wrzucali do skarbony datki. Zasobni składali dużo, biedni składali mało. Przyszła też ubożuchna wdowa i do skarbony wrzuciła dwa pieniążki. Ale właśnie ona - powiedział Jezus - dała więcej - więcej aniżeli bogacze, którzy składali z tego co im zbywało. Ona zaś ofiarowała wszystko z całej swojej majętności, jaką posiadała i nie szczędziła nawet tego, co było może ostatnim grosikiem na utrzymanie rodziny. Chrystus ocenia wartość ofiary inaczej niż ludzie. Miarę jej wielkości czerpie z wnętrza człowieka, bo Bóg zna ludzkie serce i wie, co w nim jest. Dlatego Chrystus przyglądając się tym ludziom uznał, że biedna wdowa dała więcej aniżeli wszyscy bogacze.

 

Nasze wotum - “ groszem wdowim”

 

Zdarzenie ze Świątyni Jerozolimskiej ogromnie przemawia mi do serca w tej chwili, gdy dziś - jako Naród - po dwustu latach pragniemy wypełnić śluby naszych praojców i z tego, co dzisiaj mamy, z naszej powojennej niedoli, chcemy wypełnić Bogu wotum. Naród zniszczony, Naród, który musiał odbudować Stolicę i inne miasta, obecnie z tego co prawdziwie jest “wdowim groszem”, buduje świątynie tu, w Stolicy, i w całej Polsce, zwłaszcza w ostatnim dziesiątku lat, gdy Kościół wywalczył sobie wolność budowania świątyń. Ostatnie lata są znamienne - na terenie bowiem samej Warszawy buduje się kilkanaście kościołów, zgodnie z rosnącą potrzebą mieszkańców Stolicy. I teraz pieniądze, choć z trudem, jakoś się znajdują i miejsca na budowę świątyń nie brak. Ale naprawdę dzisiaj Naród buduje z ofiar, z “wdowich groszy”. I ta świątynia została wybudowana z “wdowich groszy”. Stąd wydaje mi się, że jest to ofiara wiele milsza Bogu, aniżeli to, co zamierzano zrobić po Sejmie Czteroletnim czy też po Sejmie Konstytucyjnym sprzed pięćdziesięciu  kilku lat.

            W swoich rozważaniach doszedłem do wniosku, że Bóg przyjmuje zamiast niespełnionych ślubów Narodu naszą zastępczą ofiarę tej świątyni, budowanej z niezwykłym trudem, z ogromnym poświęceniem, z wytrwałością, cierpliwością, z bohaterskim zaparciem się siebie. Jest ona nie tylko budynkiem sakralnym, jest świadectwem wiary wobec świata, wobec Narodu i Stolicy. Naród polski chce pozostać Chrystusowy i wszystko czyni, aby dochować wierności Bogu, Krzyżowi, Ewangelii, Kościołowi i jego pasterzom.

            Można by powiedzieć, że chociaż i dziś nie jesteśmy wolni od wad, od złych skłonności i grzechów, to jednak “droga krzyżowa”, przez którą Naród nasz przeszedł, zwłaszcza w ostatniej okupacji, “droga krzyżowa” obrony życia religijnego w kościele współcześnie, w jakimś stopniu nas oczyściła. Mamy przekonanie, że nasza dzisiejsza ofiara, chociaż jest “wdowim groszem” w porównaniu z tym, co można było wybudować po Sejmie Czteroletnim, czy też po Sejmie Konstytucyjnym w 1921 roku, z pewnością jest miła Bogu. Rodzi się bowiem z wielkiego trudu i cierpienia całego Narodu. Nie Sejm Czteroletni, który wyznaczył znaczne pomoce na wybudowanie świątyni Najwyższej Opatrzności, nie dotacje, które były przewidziane w uchwale Sejmu Konstytucyjnego z 1921 roku, ale ofiary wydobyte z naszych cierpień, mąk i doświadczeń , z naszej walki o Chrystusa, o Królestwo Boże w naszej Ojczyźnie, przyczyniły się do wzniesienia tego kościoła. My wiemy, że dziejów Narodu - tak jak nam powiedział Ojciec święty Jan Paweł II - nie można sobie wyobrazić bez Chrystusa, bez Jego Krzyża, Ewangelii i Kościoła.

            To jest ofiara oczyszczająca. W tym trudzie braliśmy udział wszyscy: kapłani, architekci, inżynierowie, pracownicy wszelkich rodzajów rzemiosł i specjalności, wasz duszpasterz niezmordowany ksiądz Romuald i ja, wasz biskup. Wszyscy przeszliśmy przez oczyszczającą krzyżową drogę.

            Pamiętam lutowy dzień, gdy w baraku kaplicznym przy otwartych oknach odprawiałem Mszę Świętą. Widzę dziś jeszcze ojców, którzy stali na śniegu, osłaniając swoje małe dzieciny. Zwróciłem się wtedy do nich z prośbą: Proszę nakryjcie głowy, bo się przeziębicie! I chociaż na pewno chcieli usłuchać, jednakże pozostali w postawie ofiary, bo sprawowała się Najświętsza Ofiara Chrystusa. Pamiętam chwile, gdy tu przyszedłem w dniach trudnych, gdy nawet barak, który służył wam przez wiele lat był zagrożony. Powiedziałem wtedy: jeżeli ten skromny ośrodek służby Bożej ludowi Bożemu będzie zniszczony, wydam wtedy zarządzenie, aby można było przechowywać Najświętszy Sakrament w domach rodzinnych. Sprawdzali potem politycy, czy Prymas może takie zarządzenie wydać. Biskup Choromański odpowiedział im: Prymas wszystko może. Może więc i to zrobić. - I na pewno bym tak postąpił.

            Ale niebezpieczeństwo na chwilę odpłynęło. Nie odpłynęło na stałe, bo później przyszły najbardziej bolesne doświadczenia dla rodziny parafialnej, a mogłoby ich nie być. Były zbędne, jak zresztą wiele innych doświadczeń, przez które Kościół w Polsce przechodził. Może jednak dla oczyszczenia naszych serc, dla ściślejszego związania się z Chrystusem i Jego Kościołem, były potrzebne.

            Pamiętam chwilę, która mnie wzruszyła do łez, gdy przyszedłem kiedyś do mieszkania waszego duszpasterza księdza Romualda. Pytam: Jak ksiądz tu żyje, jak ksiądz tu mieszka? - Spał przy ścianie, za którą był chodnik uliczny i setki ludzi przechodziło tam nieustannie. Jego łóżko znajdowało się poniżej jednego piętra od poziomu ulicy. Pytam: Jak ksiądz po codziennym trudzie, może tu spać? - Odpowiedzią tego wspaniałego kapłana, o którym nie mogę mówić bez wzruszenia, był tylko uśmiech i nic więcej. To była ofiara oczyszczająca kapłanów i ludu Bożego. Po takiej odpowiedzi nie łatwo było mi spać na Miodowej. Ale może tego rodzaju ofiara była potrzebna Bogu także ode mnie, abym był przekonany, że kapłani Stolicy gotowi są podzielać wszystkie niedole ludu Bożego, byleby tylko mu służyć. Gdy dziś w Warszawie buduje się kilkanaście świątyń, gdy odwiedzam wznoszące się nowe obiekty, gdy widzę na rusztowaniach kapłanów w ubiorach murarzy, jak sami uczą dziewczęta i chłopców zbrojenia - to wiem, że wszystko to jest drogą krzyżową, drogą oczyszczającą.

            Byłem kiedyś w Sulejówku w dolnym kościele, gdzie kilkanaście dziewcząt pod kierunkiem nie zamordowanego księdza proboszcza, zbroiło bele żelbetowe. Podskoczyły do mnie: Proszę księdza Prymasa, my też coś robimy! My też umiemy zbroić! - Skąd wy to umiecie? - Ksiądz nas nauczył. - A skąd ksiądz to umie? - Potrzeba go skłoniła do tego, że się nauczył.

            Przyjechałem kiedyś na inna budowę. Szukam księdza, nie ma go. Gdzie ksiądz? - A tam, na rusztowaniach! Za chwilę schodzi ktoś w murarskim kombinezonie: To ja jestem - Takich kapłanów ma Stolica! I takich kapłanów może biskup Warszawy dać na służbę Wam, Dzieci Boże!

Droga oczyszczająca… Przez tę samą drogę oczyszczającą przeszliście i Wy, Drodzy Parafianie!  Czas przed rozpoczęciem budowy i sama budowa, to okres nieustannego niepokoju i lęku: czy praca będzie prowadzona, czy też zostanie przerwana? Wszyscy żyliśmy w lęku. Ksiądz i jego współpracownicy, architekci i inżynierowie, majstrowie, murarze, cieśle i pracownicy budowlani. Widocznie męka i niepokój też były konieczne bo potęgowały modlitwę i waszą gotowość do czynnej współpracy i ofiarności.

 

Nasza ofiara przyjęta

 

            Tak odmieniła się Warszawa. Myślę, że gdyby za czasów króla Stanisława Augusta, który kładł kamień węgielny w Ogrodzie Botanicznym pod pierwszy kościół, kamień poświęcony przez Prymasa Michała Poniatowskiego, gdyby wtedy kościół Opatrzności Bożej został wybudowany, inaczej to wszystko wyglądało… Wykonanie ślubu Sejmu Czteroletniego opóźniło się prawie o dwieście lat, ale jakże inna jest ta ofiara! “Grosz wdowi” waszego trudu, cierpienia i męki,  z pewnością miły jest Bogu. I wszystkich nas wewnętrznie oczyścił Dobry Bóg, który patrzy w serca ludzkie i zna je dogłębnie; jednakże inaczej dzisiaj widzi je i ocenia! Jak u was, tak na wielu budowach świątyń warszawskich, kapłani mówią mi, że nieraz przyjdzie tylu parafian gotowych do bezinteresownej pracy iż nawet nie są w stanie wszystkich ich zatrudnić. Tak Warszawa odpowiada na apel Kościoła! Zasłużyła sobie na szczególne wyróżnienie i aprobatę Ojca świętego Jana Pawła II, który na placu Zwycięstwa pod krzyżem przyozdobionym obrazem Matki Najświętszej, mówił: “Człowieka nie można do końca zrozumieć bez Chrystusa (...) i dlatego Chrystusa nie można wyłączać z dziejów człowieka w jakimkolwiek miejscu ziemi”.

            Oto, Drodzy moi, może zbyt historiozoficzna, niewystarczająca i nie przekonywująca odpowiedź na pytanie: dlaczego Sejm Czteroletni nie wypełnił wotum budowy świątyni Najwyższej Opatrzności? Dlaczego Sejm Konstytucyjny w 1921 roku nie zdołał tego dokonać? Dlaczego nie wzniesiono potężnej świątyni zaprojektowanej na Placu Mokotowskim? I dlaczego dopiero dzisiaj ta świątynia Najwyższej Opatrzności będzie poświęcona w akcie konsekracji.

            Wasz “grosz wdowi” został przyjęty. I nie powie do was Bóg: Zostaw swój dar przy ołtarzu, idź i naprzód pojednaj się ze twoim bratem, a później przyjdziesz i dar swój złożysz. Bóg przyjmuje Wasze wotum, wasz dar, który składacie jako swój “wdowi grosz” pracy, trudu, poświęcenia, niepokoju i męstwa w wyznaniu. Wasza odwaga chrześcijańska jest też wyznaniem wiary przed Stolicą, przed Polską i całym światem.

            Przystępujemy w tej chwili, Najmilsi, z wdzięczności wobec Opatrzności Bożej, do konsekracji świątyni, która jako wotum waszych ser, waszego duszpasterza księdza Kanonika Romualda, jego współpracowników kapłanów i nas wszystkich, Bóg z wdzięcznością przyjmuje. Jeszcze wcześniej, przed poświęceniem kościoła, przysłaliśmy wam zabytkowy obraz Matki Bożej został umieszczony w kaplicy. Maryja niejako pierwsza przygotowała miejsce swojemu Synowi. Przyszła Was nawiedzić jako Zwiastunka, że tym razem Dobry Bóg pozwolił Stolicy chociaż w wymiarach “grosza wdowiego” wypełnić śluby praojców. Niech świątynia ta służy waszej wierze, miłości, waszym rodzinom, młodzieży i dziatwie, wszystkim, którzy będą tutaj szukać miłości Bożej i wzmocnienia na drodze do Ojca niebieskiego.

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now